विज्जु आचार्य
कपिलवस्तु , माघ १ 



कपिलबस्तु जिल्लाको शिवराज नगरपालिका ९ भलुही बस्ने बर्ष १८ का दिनेश थारु जो दैनिकी रिक्सा चलाएरै घर व्यवहार धानी रहेका छन । आमा खुसानि थारु र बाबु सुन्तन थारुको कोखबाट वि.सं. २०५५ सालमा जन्मिएका थारु जन्मजात अपाङ्ग भने होइनन, सानो छदा खुट्टामा घाउ भै समयमै उपचार गर्न नसक्दा उक्त घाउ बिग्रिएर आफ्नो खुट्टा संगै चिउडो सानो भएकोले बोल्न र हिड्न पनि अफ्ठ्यारो हुने उनले बताए ।

सायद आर्थिक अवस्था राम्रो र समयमै उपचार भएको भए आज यस्तो अवस्थामा आउने थिएन होला भन्दै उनले दुखेसो पोखे । उनको देब्रे खुट्टा छोटो मसिनो र कम्जोर रहेको छ भने दाइने खुट्टा ठिक अवस्थामै रहेको छ , त्यसैगरी चिउडोमा भएको समस्याले गर्दा पनि उनि बोल्न पनि अफ्ठ्यारो र गाह्रो मान्ने गर्दछन । हिड्दा लठ्ठीको साहारामा हिड्ने व्यक्ति कसरि त्यत्रो सामान लोड गरि रिक्सा चलाउन सकेको होलान भनि देख्ने जति सबै अचम्ममा पर्ने गर्दछन । सुन्दा अचम्म लाग्ने तर यो बास्तबिक हो उनि आफु हिड्दा लट्ठिकै साहारामा हिड्छन भने रिक्सा चलाउदा देब्रे खुट्टाको हल्का आडमा दाहिने खुट्टाले आदि आदि पाईडल घुमाइ रिक्सा चलाउने गर्दछन ।

बावा आमाको एक्लो छोरो,दाइ भाइले कमाउलान भन्नु छैन , बावा आमा बुढा बुढि भइसक्नु भयो , घरमा रहेकि एउटि बहिनि अनि बुढा भएका बा आमा कसरि पाल्ने , कसरि पढाउने भन्दै आसुँ झार्छन दिनेश । घर को आर्थिक स्थिति कमजोर हुँदा र कुनै पनि संघ संस्थाले आफुलाई सहयोग नगर्दा उनले आफ्नो पढाई विचैमा छोड्नु प¥यो । दिनेशको बाल्यकाल निकै रमाईलो थियो , तर ७ , ८ वर्षकै उमेरमा उनि विरामि भए उपचार गर्ने पैसा नहुँदा र जति दुःख देखाएपनि कसैले सहयोग नगर्दा उनि नचाहाँदा नचाहाँदै अपाङग बन्न पुगे ।

बिगत २ बर्ष देखि उनको दैनिकी जीवन रिक्सा चलाई संघर्षपुर्ण रुपमा नै बितिरहेको छ यस्तो हुदा हुदै पनि आफुले कतै बाट सहयोग पाउन नसकेको र आफु पढ्ने बिद्यालयमा पनि आफुलाई वास्ता नगरेको हुनाले आफुले बिचमै पढाइ छाडेर रिक्सा चलाई जीवन जनतन धकली रहेको अनि घर खर्च पनि चलाई रहेको उनि बताउछन । सहयोग को लागि कति धाए कति सायद यता उता धाउदा पाउने सहयोग भन्दा मेरो खर्च धेरै भैसकेको होला भन्दै मुसुक्क हासे उनि । हामि जस्तालाई सरकारले सहायोग गर्छ भन्ने सुनेको थिए तर सरकार बाट मैले १ रुपैया पनि पाउन सकेन त्यसैले अरुको मुख ताक्नु भन्दा आफै रिक्सा चलाउन सुरु गरेको बताउँछन ।

विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूले विविध कार्यक्रमको आयोजना गरेर अपाङग दिवस मनाउने गर्छन तर के त्यो १ दिन को दिवसले साच्चै अपाङ्गता भएका व्यक्तिको जीवनमा परिवर्तन आएको होला त ? पक्कै पनि छैन होला यो दिवस पनि अन्य दिवस जस्तै सोहि दिन मात्रै सिमित हुने गरेको छ जस्ले वास्तविक अपांगको जिवनमा केहि फरक भएको छैन । यसरी अपाङगहरूको हकहितका लागि राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रियरूपमा विविध प्रयासहरू भए तापनि ती कार्यक्रमहरूले वास्तविक अपाङगहरूको उद्धार हुन सकेको छैन ।

सरकारी नीति नियम अदालतीरूपमा मात्रै कार्यान्वयन हुने हुंदा सामाजिकरूपमा हुने विविध भेदभाव तथा छीःछीः र दुर्दुर्को भावनालाई स्वयं आफ्नै मनदेखि हटाउनु आवश्यक छ । जसले अपाङगहरूमा हुने नकारात्मक असर न्यूनीकरण गर्न सहज हुन्छ। उनीहरूभित्र हुने आत्मग्लानि तथा अशक्त हुं भन्ने भाव जरैदेखि उखाल्नका लागि पनि अन्य व्यक्तिको सहयोग आवश्यक छ ।अपाङग लाई सपाङगको महसुस गराउनु हाम्रो कर्तव्यहो र यसका लागि सरकारी, सामाजिक तथा पारिवारिक सहयोग र सल्लाह भने नितान्त आवश्यक छ ।